Meer dan mannelijk

© Marion Bloem

 

"Je beseft pas wat testosteron doet als het er niet meer is"

19-03-2011 Door Kari Van Hoorick
Gazet van Antwerpen, Pag. 4

In haar nieuwe roman Meer dan mannelijk schildert Marion Bloem het opwindende levensverhaal van een seksverslaafde acteur die totaal van koers verandert wanneer hij getroffen wordt door prostaatkanker. Een ziekte die ze zelf van heel dichtbij leerde kennen toen haar man erdoor getroffen werd. "Niemand vertelde toen over de gevolgen voor onze relatie."

Marion Bloem (58) en Ivan Wolffers (63) waren het eerste - en nog steeds het enige koppel- dat openlijk praatte over de impact van prostaatkanker op een relatie. Ook in haar jongste roman gaat de Nederlands-Indische schrijfster, psychologe, filmmaker én kunstenares er op een heel aparte en intieme manier mee om.

Twee schrijvers onder een dak. Het lijkt geen evidente combinatie. Maar Marion Bloem (58) en haar man Ivan Wolffers (63) doen hetzelfde maar toch anders. Hij, een arts, kiest met zijn gezondheidsboeken en persoonlijke blogs voor een non-fictie aanpak. Haar hart gaat uit naar meeslepende, bijna filmische verhalen. Maar niet zonder dieperliggende boodschap. "Ik wil mensen heel graag raken en hen - zonder belerend te worden- wat meegeven uit mijn ervaringen. Toen ze jaren geleden bij Ivan prostaatkanker vaststelden, had zo'n boek ons heel wat ellende en onbegrip kunnen besparen", vertelt Marion Bloem. Ik ontmoet de twee in een Antwerpse hotel voor een dubbelgesprek.

U wilde al lang wat schrijven over die fascinerende tegenstelling tussen liefde en lust. Iedereen streeft toch naar het samengaan van die twee?
Marion Bloem: Of iedereen daarnaar streeft weet ik niet maar ik ben daar al heel lang mee bezig. Mijn eerste films en jeugdromans gingen ook al over erotiek en seksualiteit bij kinderen. De nieuwsgierigheid ernaar en de opwinding is bij hen natuurlijk heel anders dan bij volwassenen. Het samengaan van lust en liefde is ook iets waar je als je jong bent, heel graag in wil geloven. Ook als ik kijk naar mijn persoonlijke ontwikkeling klopt dat wel. Ik wist als jong meisje totaal niet wat lust was. Dat heb ik echt moeten ontwikkelen, moeten leren, zeg maar. Bij meisjes werd zoiets er behoorlijk uitgeramd bij de opvoeding. Als meisjes wat teveel flirtten, werd dat vooral als sletterig en hoerig beschreven en werd alles gedaan om die meisjes in te tomen. Bij jongens staat het net stoer en wordt dat nog aangemoedigd. Dat heeft grote gevolgen gehad. Bij interviews voor een vroeger boek over vrouwen in de overgang, vond ik het schokkend om te ontdekken hoeveel vrouwen al hun hele leven orgasmes simuleren. Dat lijkt de gewoonste zaak van de wereld. Terwijl een man die een orgasme zou simuleren helemaal nergens op slaat. Die begint er niet eens aan. Die vrijt niet als hij geen zin voelt. De hoofdfiguur in mijn boek, zal als hij door zijn hormoonbehandeling zijn lust verliest, wel een orgasme faken. Dat is niet alleen een enorm bewijs van zijn liefde voor de vrouw van zijn leven, maar hij doet dat natuurlijk ook om zijn verlies aan mannelijkheid te verbergen. Daar schaamt hij zich voor. Het is voor alle mannen pijnlijk om zoiets te ervaren maar voor mijn hoofdpersonage is het dubbel wrang. Omdat hij na een leven als ladykiller ineens geen genot meer kan vinden in seks. Liefde en lust vallen voor hem dan niet meer samen. Maar doordat hij zijn geilheid verliest, komt hij er ook pas achter wie zijn ware liefde is.

Jullie hebben er als koppel nooit een geheim van gemaakt dat prostaatkanker niet alleen een gevecht is tegen kanker, maar dat de hormoonbehandeling ook je relatie zwaar onder druk kan zetten. In België is dat taboe nog niet gesneuveld.
Marion Bloem: In Nederland evenmin. Ivan is nog steeds de enige man die daarover zijn mond durft opendoen. Sommige tv-redacties weren het thema zelfs, omdat ze het 'een oude mannen verhaal' vinden.Terwijl de meeste mannen er ooit in hun leven mee te maken krijgen en een groot aantal mannen al rond hun vijftigste.

Toch is mijn roman er door een andere motivatie gekomen. We hadden een man op bezoek die ons wilde overtuigen om een project op te zetten met een website om alle mannen in Nederland aan te sporen tot een tijdige screening voor prostaatkanker. Ik was intussen aan een ander boek bezig. Maar terwijl ik die man bezighoorde, groeide in mijn hoofd het besef dat mensen vooral moeten voelen wat het betekent om helemaal geen lust meer te kennen, en wat er bij prostaatkanker om de hoek komt kijken. Ik heb meteen alles aan de kant geschoven omdat ik vond dat dit boek moest geschreven worden.

Hoe heeft die behandeling jullie veranderd?
Ivan Wolffers: Het heeft in de eerste plaats mij veranderd. Ik kreeg hormoneninjecties toegediend die de productie van testosteron onderdrukten. Want testosteron stimuleert de aanmaak van kankercellen. Je beseft niet wat die testosteron allemaal met je doet, tot hij wegvalt. Het is als een chemische castratie, die je libido langzaamaan volledig laat wegsmelten. Geen probleem als je single bent. Dan neem je een goed boek of je gaat naar de film. Je mist het niet. Maar in een relatie ligt dat toch anders. Het voelde bijna als ontrouw, omdat ik niet meer de man was met wie Marion ooit getrouwd was. Ook lichamelijk transformeerde ik. Ik had nog amper baardgroei, mijn borsthaar bleef weg en ik werd ronder. Ik kreeg zulke koontjes van wangen en zelfs wat borsten. Mensen dachten dat het beter met me ging, maar dat was het effect van de hormonen. Van een viriele man werd ik een onbehaarde eunuch.

Je vrouw in een sexy jurkje zien. Kon dat je nog prikkelen?
Wolffers:Het rare was dat ik me nog wel herinnerde dat ik daar ooit wild van werd. Maar zonder testosteron keek ik er met andere ogen naar. Technisch gezien kon ik nog wel een erectie krijgen en vrijen. Maar de drang was weg.

Als arts heb ik vroeger heel vaak aan patiënten gezegd dat bepaalde medicatie invloed kon hebben op hun lustgevoelens. Nooit eerder had ik zelf gevoeld hoe groot die impact daarvan was. Pas toen ik het zelf meemaakte, gingen mijn ogen open.

Marion Bloem: Gingen we fietsen, dan reed hij vroeger altijd meters voorop. Nu ineens kon hij mij niet bijtrappen. Hij werd ook emotioneel een andere man. Met huilbuien en opvliegers. Bij een wat romantische film, schoten zijn ogen al vol. Als ik een wat te scherpe opmerking maakte, was hij in tranen. Dan heb je de neiging om op je woorden te gaan letten, maar dat wilde Ivan niet.

Samen met de seks vielen ook andere meer subtiele uitingen van liefde weg. Een tik op de billen, een aai op je bol, een lief complimentje. Dat vond ik eigenlijk veel erger om te missen. De invloed van testosteron gaat veel verder dan alleen het libido. Ook de prikkel tot intimiteit en aandacht voor elkaar valt weg.

Hoe hebben jullie het aangepakt om elkaar toch niet te verliezen?
Ivan Wolffers: Door veel meer tijd voor elkaar te maken. We hebben veel gewandeld, gepraat over de kleinste dingen. Dat is belangrijk omdat er gemakkelijk misverstanden kunnen ontstaan of foute dingen worden gezegd. Ik wilde zeker niet dat mijn vrouw zich afgewezen zou voelen. Dat je je libido kwijt bent, betekent niet dat je niet meer in je vrouw geïnteresseerd bent. Vroeger reisden we heel vaak apart, waardoor we elkaar soms wekenlang niet zagen. Dat is voorbij. We plannen het nu zo dat we veel meer samen kunnen zijn.

Het goede nieuws was dat de begeerte ook terugkeerde van zodra de hormoonbehandeling stopte?
Ivan Wolffers: Zolang je die hormonen krijgt, voel je zelfs geen heimwee naar je vroegere geilheid. Maar als je lichaam stilaan weer testosteron begint te produceren, steken ook de lustgevoelens weer de kop op. Voor mij voelde het aan alsof ik opnieuw begon te puberen. Het is pas als je dat terugkrijgt, dat je echt beseft wat je hebt moeten missen.

Jullie waren vooraf niet door artsen gewaarschuwd voor de gevolgen van zo'n behandeling. Had dat een groot verschil gemaakt?
Marion Bloem: Ja natuurlijk. Ik ben daar zo kwaad om geweest. Mogelijk gingen ze ervanuit dat wij, een psychologe en een dokter, zoiets wel zouden weten. Niet dus. We hebben alles zelf moeten ontdekken, terwijl die informatie bestond maar niemand erover durfde te spreken. Hadden we die gevolgen gekend, dan hadden we ons beter kunnen voorbereiden, en meer begrip kunnen tonen voor elkaar.

Ivan Wolffers: Voor mijn bestraling kwam ik bij een Iraanse radioloog, die me ineens zei: ' U moet het wel blijven doen, hè. U moet die zenuwen blijven gebruiken of ze raken nog onklaar.' Ik vond het zo verfrissend dat hij dat zei. Dat was de eerste keer tijdens mijn behandeling dat een dokter er expliciet op gewezen had dat seks belangrijk blijft en dat je daar nu ook moeite moet voor doen. 'Use it or lose it' daar komt het op neer. Die boodschap zouden alle mannen met prostaatkanker moeten krijgen.

Jullie klagen ook de overbehandeling aan, waardoor heel wat mannen onnodig die hormoonbehandeling krijgen die hen alle lust ontneemt.
Ivan Wolffers: Dat gebeurt ook nog steeds heel frequent. Een te hoge PSA-waarde (een prostaatspecifiek antigen dat via een bloedtest opgespoord kan worden) kan wijzen op prostaatkanker maar net zo goed op andere, meer onschuldige kwalen zoals een prostaatvergroting. Toch gaan urologen vandaag al te snel over tot een operatie bij mannen met verhoogde waarden. Dat loopt algauw op tot 60% van de mannen, en daar zitten een pak overbodige, preventieve behandelingen bij. Veel mannen weten vandaag ook niet dat ze wel degelijk een keuze hebben en dat de hormoonbehandeling die volgt, helemaal niet zo rooskleurig is als wordt voorgesteld.

Marion Bloem: Daarom is het belangrijk dat je, zeker als koppel, over die gevolgen praat vóór de behandeling begint. Eens die loopt, is zo'n gesprek veel lastiger. Door mijn boeken hierover spreken mensen me vaak aan over hun situatie. Veel koppels durven na zo'n operatie gewoon niet meer vrijen. Die denken al aan de dood. Mannen zijn vaak bang, heel wat vrouwen voelen zich niet meer aantrekkelijk, terwijl het helemaal daar niet aan ligt. Bij veel mannen leeft er een waanzinnige schaamte omdat ze met hun libido ook het gevoel hebben hun identiteit te verliezen.

Dat weegt ook psychologisch zwaar. Ik ken verschillende urologen die bij zichzelf de PSA-waarde weigeren te testen. Omdat ze die behandeling gewoon niet willen ondergaan.

Als ervaringsdeskundige wil u andere koppels ook helpen?
Marion Bloem: Ik heb mijn roman niet geschreven om als een soort getuige van Jehova mensen te gaan bekeren of zo. Maar ik hoop hiermee wel een verschil te maken. Dat ik hier en daar een eureka-moment mag veroorzaken (lacht). Ik wil onze ervaring met prostaatkanker doorgeven. Ik zie nog steeds een hoop gemiste kansen. Met bijna alles valt te leven, als je maar begrijpt waarom het zo is.

Ben je intussen genezen van kanker?
Ivan Wolffers: De kanker is niet echt weg maar onder controle. Regelmatig moet ik nog op onderzoek. De aanvankelijke hormoonbehandeling, die alle testosteron onderdrukt, krijg ik niet meer. In de plaats neem ik nu een modernere versie, die specifiek inwerkt op de receptorcellen van de testosteron. Dat moet voorkomen dat de kanker weer zou gaan groeien en intussen maakt mijn lichaam nog gewoon testosteron aan. Deze methode probeer ik nu zolang mogelijk te rekken. De kans bestaat dat de kankercellen vroeg of laat immuun worden voor deze therapie en dat ik terug naar de meer ingrijpende hormoonbehandeling moet overschakelen. Die situatie zal zo blijven tot ik sterf.

Mogelijk komen jullie ooit voor dezelfde keuze te staan als het hoofpersonage in het boek: een langer leven zonder passie of een korter samenzijn met lust?
Marion en Ivan: Wij zouden natuurlijk kiezen voor het leven en de liefde. Maar het is belangrijk dat je tenminste die keuze krijgt.

In de nieuwe roman van Marion Bloem raakt de ik-figuur op jonge leeftijd geobsedeerd door de 8 jaar oudere Etna, het liefje van zijn achterneef. Zij ontmaagdt hem en wijdt hem op sensuele wijze in in de liefde en de erotiek. Zijn leven lang blijft hij in de ban van zijn verlangen naar deze vrouw die hij als de liefde van zijn leven ziet. Avonturen met honderden andere vrouwen brengen hem nooit de brandende passie die hij voor haar voelt. Dan slaat het noodlot toe op de voor hem meest pijnlijke plek, en wordt hij getroffen door prostaatkanker.

Marion Bloem, Meer dan mannelijk, uitgeverij Prometheus, 17,95 euro

Gezond is zowat het magnum opus van arts en gezondheidsactivist Ivan Wolffers die al zijn hele leven over tal van gezonde onderwerpen schrijft en blogt. In dit boek gaat hij in op vragen als: Zijn we vaker ziek dan vroeger? We worden dikker, depressiever, krijgen suiker, ziekten aan hart- en bloedvaten, astma, kanker - en toch worden we steeds ouder. Hoe kan dat? En welke rol spelen onze voeding en opvoeding, seksualiteit en relaties, en onze definitie van geluk? Heeft de mens eigenlijk enige greep op zijn gezondheid.

Ivan Wolffers, Gezond, Nieuw Amsterdam, 24, 95 euro